Ahlakın Mertebeleri
Uşşâkî meşayıhından Sıddîk Nâci Eren Efendi’nin kitaplarında Ahlak’tan bahseder. Bugün Ahlak’ın Mertebelerini yazacağız.
Allah Teâlâ da, Kuran’da kendisini överek şöyle buyurmuştur: “Sen elbette yüce bir ahlâk üzerindesin.” (Kalem Suresi, ayet 4). Hz. Aişe annemiz de ” Resulullah’ın (s.a.v.) ahlâkı Kuran idi.” buyurmuştur. Tasavvuf da güzel ahlâktır.
Güzel Ahlakın Mertebeleri
1- Güzel huyun birincisi mazlumluktur.
2- Kimselerin sırrına aşina olmamaktır. Birisinin sırrına vakıf olduğunda örtmek ve kimseye söylememektir.
3- Başkalarının ayıplarını örtmektir.
4- Hayâdır. Halktan ve Hak’tan utanmaktır.
5- Herze ve hezeyân söylememek ve dinlememektir.
6- Hüsn-ü hulk (güzel ahlâk) vadettiğini yerine getirmektir. sözüne sadakattir.
7- Söz söylediğinde yumuşak söylemektir.
8- Katı katı söylememek ve konuşmamaktır.
9- Dostluk yaptığımız kimselerle Hak Teâlâ’nın rızâsı için garazsız ve ivazsız dostluk yapmaktır. Nefsin murâdı için dostluk etmemektir.
10- Hak Teâlâ’nın rızâsı için teessüs edilmiş dostluğu kıyâmete kadar bozmamalı ve onun huzuruna bu dostlarla beraber varılmalıdır.
11- Yemesini, içmesini, giymesini, durmasını ve sözünü her şeyiyle haramdan ve şüpheden sakınmaktır.
12- Irzını muhafaza etmektir. Hem kendininkini ve hem de başkalarınınkini. Kimseyle çekişmemektir. Hatta bütün mallarını elinden alsalar meşru müdafaadan başka kimseye kötü söz söylememelidir. Hak Teâlâ’ya ısmarlayıp kimse ile husumet etmemelidir.
13- Dünyadan dolayı dinini satmamaktır. Yalan veya gerçek yere and içmemektir. Dinim, imanım, kitabım hakkı için diye yemin etmemektir.
14- Kendinden büyüğe hürmet, küçüğe şefkat etmektir. Kendi akranlarınla güzelce konuşmak, sohbet etmektir.
15- Kur’ân’i para mukabilinde okumamaktır. Çünkü para alıp sevabı senin olsun demek de güzel huya aykırıdır. Kur’ân-ı Kerîm’i dünyalık için okumak, nefs-i emmârenin sıfatlarındandır. “Allahu Teâlâ’nın âyetlerini az bir menfaat karşılığı satmayın.” (Bakara sûresi, âyet: 41) okudu.
Dünyalık için, Kur’ân-ı Kerîm’i vesile etmek işin sonunda dinini dünya için satmaktır. Bundan sakınmak hüsn-ü hulktur. Güzel ahlâk cümlesindendir.
16- Kimsenin kötülüğünü istememektir. Muhtaçları bulup yardım etmek, yetimlerin başını sığamaktır. Karınlarını doyurmak, selâm vermek, onların hâl ve hatırlarını sormaktır.
17- Açları doyurmaktır. Sofrası herkese açık olmak ve Allahu Teâlâ’ya tevekkül etmektir. Başkalarının ihtiyaçlarını giderenin Hak Teâlâ kıyamet gününde ihtiyaçlarını giderir.
Nitekim Efendimiz (s.a.v.) buyururlar:
“Kim bir müslüman kardeşinin bir ihtiyacını giderirse Allahu Teâlâ hazretleri de o kimsenin kıyamet gününde yetmiş hâcetini giderir.
18- Komşuları ile iyi geçinmektir. Komşularını gördüğünde onların hatırlarını sormaktır. İyi yemekler pişirdiğinde komşularına ikram etmektir. Bunu yapmayan zâlimlerden olur.
19- Yemeklerinde bir garibi çağırıp sofrasında bir müslüman bulundurmaktır. Misafirsiz yemek yememektir.
20- Çağrıldığı yere gitmektir. Lâkin girilecek yerin şeriata aykırı bir yer olmaması şarttır. Şeriata mugayir olan yerlere de katiyyen gitmemelidir.
21- Önüne konulanı hiç ses çıkarmadan yemektir. Beni dâvet ettiler, arzu ettiklerimi bana ikram etmediler, bana hürmette bulunmadılar dememelidir.
Zira Resûlullah (s.a.v.) buyururlar:
“Ya Rabbi! Beni miskin olarak dirilt ve miskin olarak öldür ve miskinlerle beraber hasret.”
Ey kardeşim! İlk önce terazinin gözüne konulacak olanlar. İşte bu güzel huylar ve hüsn-ü hulklardır, bunlara benzer diğer iyi huylardır. Hepimiz, mürid ve talibler bu güzel huylarla huylanmalıyız ki, Hak Teâlâ’nın huzuruna ak yüzle çıkabilelim. Bu âlemde hayvanlar gibi yürümek, insanlara lâyık değildir. İnsan mücerred insan sûretinde olanlara denmez. İnsanlığa yaraşır huylarla ahlâklanan kimselere insan denir. İnsana gereken hüsn-ü hulk, edeb ve kemâl-i marifettir. Nitekim Hak Teâlâ Kur’ân-ı Kerîm’de buyurdu:
“Kendinizi ve ehlinizi nârdan koruyun.” (Et-Tahrîm sûresi, âyet: 6)
Uşşâkî meşayıhından Sıddîk Nâci Eren Efendi’nin kitaplarındaki bir terimi aktarmaya çalıştık .
Kaynaklar :
-
Sıddîk Nâci Eren Efendi Evliyâullah Kelâmları ve Tasavvuf Önderleri syf. 309 – 310
- Müzekkin Nüfus Eşrefoğlu Rumi Hz.
Foto :
Kitap temini : Şelale Yayıncılık / 0 216 420 9581
